تاریخچه آغاز به کار بانک ملی ایران در استان گیلان

گاه انسانی به عظمت یک ملّت خلق می شود، و گاهی هم یک موسسه عظیم، به دست توانای یک ملت شریف، پا به عرصه حیات می گذارد، همچون بانک ملی ایران که همچنان بر تارک زمان می درخشد.

بانک ملی ایران یکبار بخت خویش را جهت تاسیس در سال 1258 (هـ.ش) آزمود لیکن نفوذ (پاول جولیوس رویترانگلیسی و ژاک بولیاکوف روسی) مانع از تاسیس آن گردید، تا اینکه تجار معروف ایران و مردم غیور کشور در حجره حاج محمدحسین امین الضرب جمع شدند (هنوز یکی از محلات قدیمی رشت به نام امین الضرب مشهور است) و از رشت دو تن تاجر مشهور بنام­های (حاج سیدرضی گیلانی و حاج مدیرالملک رشتی) سرمایه­ی اولیه تاسیس بانک ملی ایران را فراهم ساختند (از بیست میلیون ريال مبلغ هشت میلیون ريال کسری داشت) و نهایتاً بانک ملی در 14/2/1303 هـ.ش قانونش از تصویب مجلس شورای ملی گذشت و در آن وقفه ایجاد شد تا اینکه بانک ملی در 17/6/1307 (هـ.ش)، کمر همت بست و در تاریخ 20/6/1307 (هـ.ش) رسماً در تهران، سپس در بوشهر و آنگاه در بندرانزلی شروع بکار نمود. ابتداء شعبه مرکزی (1) سپس شعبه بازار تهران (2) آنگاه شعبه بندر بوشهر(3) و بعد هم چهارمین واحد بانک ملی ایران در اسفند 1307 (هـ.ش)، در بندرانزلی افتتاح شد و شعبه ممتاز رشت هم چند ماه بعد یعنی در 1308 (هـ.ش) در حوالی مسجد صفی رشت افتتاح و آغاز بکار کرد.

بانک ملی ایران شعبه بندرانزلی

شهرستان بندرانزلی، بخاطر موقعیت ویژه اقتصادی و سیاسی و دریائی و ورزشی و فرهنگی پیوسته نقش مهمی در استان گیلان، همچنین ایران، ایفاء نموده است، ورود و خروج مسافران وتوریست­ها، از طریق رشت و بندرانزلی در طول تاریخ این دو شهر مهم را به موقعیت خاصی رسانده تا جائیکه رشت و بندرانزلی را قبلاً دروازه اروپا میگفتند و ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه، از این طریق به اروپا سفر کردند و تلفن و دستگاه چاپ و اسکناس­های امروزی، بانضمام صدها وسیله صوتی و علمی و مخابراتی را در ایران متداول ساختند.

لذا بعد از تهران، افتتاح بانک ملی ایران بعنوان یک ضرورت تاریخی، جایگاه بسیار مهمی را در رشت و بندرانزلی و بندر بوشهر، بفوریت هویدا ساخت، و مدیرعامل آلمانی بانک ملی ایران، دکتر لیندن بلات (20/6/1307-شهریور 1311 هـ.ش) اکیداً دستور دارد تا در این سه شهر ویژه و با اهمیت، شعب بانک ملی ایران افتتاح گردد.

"بانک ملی ایران درتاریخ 20/6/1307 (هـ.ش) در داخل ساختمان صندوق پس انداز ملی که توسط مهندس هنریش آلمان (1300 تا 1310 هـ.ش) ساخته شد مستقر و شروع بکار نمود، ده سال بعد یعنی در سال 1317 خورشیدی اولین اداره بانک بنام اداره ساختمان توسط مهندس محسن فروغی، آرشتیکت برجسته ایرانی ساخته شد و او سازنده شعبه بازار تهران نیز بود و شعبه مرکزی هم توسط معمار صاحب سبک ایران مهندس گورگن پیچکیان (رئیس اداره ساختمان بانک ملی) ساخته شد."

با تاسیس بانک ملی شعبه انزلی، بانک ملی ایران تا پایان سال 1307(هـ.ش)، 4 شعبه در رشت و 170 نفر پرسنل و در پایان سال 1357 تعداد شعب به 1497 واحد رسید و پرسنل حدود 27000 نفر در آمار بانک ملی ایران به ثبت رسیده است.در سال 1387 (هـ.ش) شعب بانک به 3260 واحد و پرسنل در پایان این سال به 41989 نفر بوده است.

به هر تقدیر چهارمین شعبه بانک ملی در اسفند 1307 (هـ.ش) با استقبال فراوان و شادی بسیار مردم در بندرانزلی افتتاح گردید.در بندرانزلی کارناوال شادی به راه افتاد و مردم استقلال این موسسه بزرگ مالی را جشن گرفتند و ظهور بانک ملی ایران را در عرصه اقتصاد کشور به منزله افول بانک های بیگانه نظیر بانک شاهنشاهی رویتر (یهودی آلمانی تبار) و بانک جدید شرق (متعلق به پسران رویتر) و بانک استقراضی روس(به مالکیت بولیاکف) می­دانستند.

ساختمان بانک ملی بندرانزلی، ابتداء درکوچه عمیدیه بود که شروع به کارش محسوب می شود که بعلت محدودیت فضا،به محل دبستان فردوسی آن زمان منتقل شد، اما به علت استقبال مردم و گسترش حسابها و پرسنل، مسئولان بانک درصدد برآمدند تا مکان بزرگ­تر و بهتری را فراهم آورند، تا اینکه عاقبت در میدان بزرگ شهر، زیر هتل ایران، چند باب مغازه اجاره نمودند و سالها در آنجا مستقر گردید. این مکان تا سال 1318 (هـ.ش) شعبه بانک ملی بندرانزلی را تشکیل می داد اما رفته رفته، خواست مردم، جایگاه ویژه­ای را می­طلبید و این در حالی بود که شعبه رشت نیز که در اوایل سال 1308 هـ.ش افتتاح گردیده بود و در استان حالت پدرخوانده را ایفاء می نمود، برای ارتقاء جایگاه شعبه بندرانزلی زحمات زیادی را متقبل شد، و این زمان مقارن بود با استقرار اولین مدیرعامل ایرانی در بانک ملی ایران ،سرتیپ رضاقلی امیرخسروی(اسفند 1312-آبان 1318) و مدیرعاملی محمدعلی فرزین(آبان 1318-مهر 1320) ساختمان در زمینی متناسب کنار مرداب بندرانزلی با هزینه­ای بمبلغ 800/660/18 ريال توسط آلمان­ها در 1319(هـ.ش) با معماری باشکوهی ساخته شد، که هنوز هم جزء یکی از بهترین آثار ماندگار در استان گیلان محسوب می شود. با اتمام ابناء نماد بانک ملی و چهارمین شعبه بانک ملی ایران، برای همیشه در این ساختمان متجلی و مستقر شد، سیزده سال بعد یعنی سال 1332 (هـ.ش) ساختمان جدید شعبه مرکزی رشت بدست آلمان­ها ساخته شد که جلوه ایست عالی از یک بنای اصیل و باشکوه، این دو ساختمان هر دو جزء میراث فرهنگی کشور نیز محسوب می شوند.

بانک ملی شعبه رشت

بعد از تاسیس بانک ملی ایران شعبه بندرانزلی، چند ماه بعد الزام و ضرورت تاسیس هر چه سریع تر بانک ملی در رشت (مرداد  1308 هـ.ش) احساس شد.

بنابراین دکتر لیندن بلات اولین مدیرعامل آلمانی بانک ملی ایران، دستور داد تا شانزدهمین واحد بانک ملی در رشت حوالی مسجد صفی (که بعداً تبدیل به دبستان اروند رود شد) افتتاح و شروع به کار نماید.علت افتتاح بانک ملی در کوی مسجد صفی بخاطر اهمیت تاریخی آن محل و حضور فعال بازاریان در آن حوالی بوده است.(این کوی بخاطر کشته شدن صفی میرزا فرزند شاه عباس کبیر، هنوز هم بهمان اسم مشهور است). ضمن اینکه بازار رشت و میدان شهرداری از طریق خیابان تلفن خانه قدیم به بانک ملی ختم می شد بازاریان رشت در آن زمان، بسیار قدرتمند و غنی و با فرهنگ بودند و پیوسته با حضور بیگانگان در ستیز،زمانی که بانک ملی ایران در شرف تاسیس بود، بازرگانان رشت، با شادروان محمدحسن امین­الضرب (سرمایه دار بزرگ ایران) در تماس بودند به ویژه دو تن از آنان بنام­های حاج رضی گیلانی و مدیرالملک رشتی از موسسین بانک ملی ایران بودند، بازرگانان رشت به هیچ وجه به حضور بانکهای خارجی در رشت دل خوشی نداشتند، شعبه بانک شاهنشاهی بارون ژولیوس رویتر در سال 1311 هـ.ش در رشت آخرین نفس­هایش را می­کشید و پول منتشره آن در بین مردم از سکه افتاد زیرا مردم به استقبال بانک ملی ایران آمده بودند و مهرش را بجان خریده بودند،پول چاپ شده بانک ملی را می بوسیدند ودر معاملاتشان از آن بهره می گرفتند. لذا کار بجائی رسید که رویتر و ژاک بولیاکوف، روسای بانکهای انگلیسی و روسی دم خود را گره کردند و آرام آرام بساطشان را از ایران جمع کردند.

 بانک ملی ایران، از اولین موسسات پیشرو و بزرگی بود، که طعم استقلال و آزادی را به کام ملت ایران، شیرین و گوارا نمود. به همین خاطر، بانک ملی ایران، تنها یک موسسه مالی نیست، بلکه تجلی اراده ملی و کانون شایستگی وسرافرازی ملت ما بشمار می رود و لذا استخدام در آن همیشه مایه فخر و مباهات بوده است.

باری  بانک ملی رشت به مدت 24 سال در مکان اولیه (حوالی مسجد صفی رشت) به فعالیت پرداخت تا اینکه در سال 1332 هـ.ش زمان مدیرعاملی شادروان دکتر محمد نصیری (مرداد 1331-1332) و مرحوم علی اصغر ناصر (شهریور 1332-فروردین 1336 مرحله دوم کارایشان)شعبه مرکزی رشت واقع در میدان بانک ملی (دکتر حشمت فعلی) توسط آلمان­ها ساخته شد.

در زمانی که سرپرستی­ها شکل گرفت (مرحوم یوسف خوش کیش، مرداد 1340-بهمن 1356) یعنی سال 1352 هـ.ش، شعبه ممتاز رشت هم بعنوان سرپرستی و هم شعبه ایفاء نقش نمود، که آقای محمدعلی طاهبازیان سرپرست وقت خوشنام آن بود.

 در سال 1366 خورشیدی(زمان مدیرعامل آقای دکتر کاظم نجفی علمی، آذر 1365-آبان 1368) سرپرستی گیلان از شعبه ممتاز و مرکزی رشت جدا شد و به میدان فرهنگ رشت منتقل شد.

نام اولین سرپرست که به ساختمان جدید سرپرستی گام نهاد،آقای محمدابراهیم قربانی ابراهیمی (اهل قائم شهر) بود که حالیه از افسران بازنشسته بانک ملی ایران محسوب می­شوند.

در سال 1383 (همه سرپرستی­ها به اداره تغییر نام داده بودند) بانک ملی اداره امور شعب استان گیلان به ساختمان جدیدالاحداث واقع در میدان چهار راه گلسار رشت اسباب کشی کرد و تغییر مکان نمود و در زمینی وسیع که متعلق به یکی از بازرگانان اصیل و خوشنام و بزرگ رشت بود (حاج حسن ضمیرائی) بناء اداره را مستقر کرد.

اسامی روسای اداره امور شعب بانک ملی استان از سال 1383تا به امروز(1391) به شرح ذیل می باشد:

مهدی سهرابی (اهل خوزستان)،محمدرضا حسین زاده(اهل اردبیل)،حسین دشتی(اهل خراسان شمالی)،سیدحامدعظیمی(اهل فارس)ودر حال حاضراز سال 1388، آقای سیدمهدی طلوعی برازنده ( اولین مدیر  بومی).

با سپاس وتشکر ویژه از جناب آقای پرویز تقی پور پیشکسوت ورئیس اسبق واحدروابط عمومی بانک ملی استان گیلان که در تهیه وتدوین این متن این جانب راصمیمانه یاری فرمودند.